Токол

– Кызыксы Салкын, сен эскиче жашап жаткансы го?

– Жо-ок, кудайдын жолу менен жашаганым анык.

– Сен экбз бир пикирге келе албайт экенбиз, – деп сзн бтрд Турдукан, Салкын дагы унчукпай йн кетти, Турдукан курбусуна жини келди, зн тшнбгнг ызаланды, акыры эмне менен бтр белгисиз дйннн табышмагын ким билиптир. Кпк ойлонуп бир пикирге келе албай турганда Сагынбек келип калды:

– Турат йдб? – деди ал келип эле.

– Жок, аны бгн крбдм.

– Кайда жрт болду экен?

– Ким билсин, жанагы аракечтин кызы менен жргндр?

– Кп эле ошенте бербесечи.

– Анда эмне кылайын, ошол кыздын алдына жыгылып кечирим сурайынбы? – деп айкырды Турдукан, аялынын бул кейпин крбгн Сагынбек тагала карады.

– Сен мындай эмес эле Туку.

– Ушундай болуп калдым.

– Мен дагы сени бир кезде кандай экение карабай йлнгн элем, ата-энем каршы болгон жок, сенин мындай болооруду кайдан билдим Туку, жалгызыбызды жабыркатып албайбызбы деги? – Сагынбек аялына ойлуу карады.

– Сен менин тегимди эми эсие келтирдиби, ата-энем андай эле жаман эмес болчу, бирок ичкиликти оозуна алган эмес.

– Ооба, болгону жоро бозо кайнатамсыз тч эмес, керек болсо биз йлнгнд дагы шеринени башкарып ичкиликтин тазасын ичип жргн эле…

– Ооба, алар з мезгилинде болгон.

– Азыркынын дагы з мезгили бар Туку.

– Ошондо дагы абайлашы керек, ал биздин жалгыз балабыз.

– Турат деле ойлонот да.

– Ойлонсо ал кызды эбак таштамак.

– Акыры баары ордуна келет.

– Билбейм, жргм бир нерсени сезип турат, балабыз тилибизди алат деп ойлобойм, – деп Турдукан аялдын адаты катары ыйлап басылды, – Тураттын тагдыры мени ойго салчу болду.

– Болбосо айтканын кылгандан башка чарабыз жок.

– Жок, андай болбойт, мен лсм дагы ага жол бербейм.

– Анда ктбз, акырындык менен унутуусун талап кылуу керек, – алар ошентип сйлшп отурганда Турат кирди.

– Кайда жрс балам? – деди Турдукан ага ачуулу карап.

– Менин кайда жргнм силерди кызыктырабы? – Турат ызалуу ата-энесин карады.

– Уулум, ошентпи апасына айтат бекен?

– Ошого зр жекирдиер.

– Эмне кылайын деген ою бар деги?

– Мен бир гана нерсени суранам, Жамийлага йлншм каршы болбогула, – деди Турат экн алмак-салмак карап.

– Болбойт, андан кр аны унут! – деди Турдукан мисирээ.

– Кое турчу, – деп Сагынбек аялын тыйды, – Баланын сзн угалыбы?

– Ата, мени сзнн кайтат деп ойлобогула, мен сйн баалайм, кадырлайм ата, з каалаганыма йлнм же менден кутуласыар.

– Токтой турчу, – деди Сагынбек ага кл бура карап, – Ал кызды ошончолук эле сйсб?

– Ооба, ансыз мен бул дйнд жашай албайм.

– Мм, – Сагынбек оор улутуна отуруп калды, араны саамга тынчтык км срд, ата-бала, эне з-здрнч ойго батып тынчтыкты бузгусу келбе, сз башталса дагы эмне деген сздр чыгат дегендей мелтирешет, – Демек сзмдн кайтпайм дечи, – деп Сагынбек Туратты карады кптн кийин.

– Ооба, мен айтканымдан кайтпайм, – деди Турат, анын оюнда ата-энеси акыры макул болот деген мт чо эле, бирок ал жаылышты, анын бул сйс акыры келип лмг алып келээрин сезбеди, болгону ал ата-энесинен мээрим ктт, ал ойлогондой Турдукан кгр каршы болуп туруп алды. Агыча оду-солду камчыланган мезгил з кезеги менен тп убакыт кзг таяды, Жамийланын боюна болуп калганда Турат эк айласын таппай сйлшп отурушту.

– Турат, мен эмне кылам эми, элге журтка уят болгонго лгнм жакшы го, ата-энем менен эл биле электе мени алып кет.

– Атамдарга айтамын, крс го алар аябай кубанышат, кз келди эми экбз бирге болобуз.

– Ошондой болсун, жзм карайбаса болду.

– Коркпо алтыным, сени жер каратпайм, – деп Жамийланы з йн узатып анан йн келди, Турдукан кир жууп жаткан, Сагынбек жок болчу, з блмсн кирип атасы келгенче ктмк болгон Туратты Турдукан токтотту:

– Ай бала кайда жрс ыя?

– Менин кайда жргнм кимди кызыктырат?

– Мени менен акыйнек айтышпай жн сйл.

– Атам келгиче жата турайын, – деп Турат кирип кетти, анын бул кылганы зн тоготпогондой сезген Турдукан артынан кирди:

– Бу сен качан адам болосу ыя?

– Айбан болсом кечип таштагыла да.

– О сйлбй калды го, деги башыды такыр айлантып койгон окшойт? – деп кыжыры келе жатып алган баласынын стндг одеалды сыйрып ыргытты, – Тур деп жатам, же мени угасы, же ошол аракечтин кызын угасы!

– Мама…

– Болду сйлб, мен сенин энемин, мен айткандай болушу керек!

– Андан кр бул йд сага орун жок дегенииз о болмок.

– Ооба, Жамийла дей берсе сага орун жок!

– Болуптур, – деп жиндене чыгып бара жатып атасы менен беттеше тшт, – Ата…

– Эмне болду уулум?

– Эчтеке, – йдн чыгып эшиктин алдында басып жрд, ичтен ата-энесинин ндр угулуп турду:

– Туку, баланы тим койсочу.

– Болбойт, мен баламдын тагдырын кайдагы бирг тапшыра албайм, андай эле йлн турган болсо мен зм кыз таап алып берем, – Турдукан з билгенин кое бербей жатты.

– Баланы кыйнап алган жокпузбу?

– Кыйналбайт, балалык кылып жатат, али бала эмеспи.

– Деги жакшылык менен бтс болду, – Сагынбек отуруп алып ойлонуп калды, Турат алардын сзн угуп ызалана дарбазадан чыгып кетти: “Мени бала дешет тура, крстм силерге, мен эми Жамийланы йг алып келем”, – деп жолугушчу жерине барса кыз келе элек экен, саамга ктп турган со келип калды.

– Кпк кттрп койдумбу? – Кыз ажарлуу жылмайды.

– Эчтеке эмес, сени мр бою ктг даярмын.

– Чынбы, ошончолук сйсб? – Эк кучакташып бшп турду, айлананы карагылык каптай баштаган, Турат дароо кызды кучактаган колдорун бошотуп жзн тике карады.

– Менин кандай сйгнмд сен кайдан билеси, жр азыр йг барабыз, – деп колдон алды:

– Турат, эмне деп жатасы?

– Мен айткан со аный дебе, – Болбой колунан тартты.

– Турат, алар мени кабыл алышпасачы?

– Алат, эгерде кабыл алышпаса биз башка жакка кетебиз.

– Кайда барабыз?

– Сен мени сйсб? – Турат ага кайра тигиле карап калды.

– Ооба, жанымдай сйм.

– Анда мендик болушуду каалайм.

– Кеттик, кандай толкун сел болсо дагы кайылмын, – Жамийла Турат менен жетелешип жнд.

– Мен сенсиз жашай албайм Жамийла, алар мени бала дешет, балалык кылып жатат, бул сй эмес деп мени тоготушпайт, ошондуктан аларга сй кандай кчт болоорун далилдейм, – деп кетип жатып сйлп бара жатты.

– Бекер кылып жаткан жокпузбу?

– Эч качан, акыры тшншт.