Маленькi прынц

– А што для гэтага трэба зрабiць?
– спытаў Маленькi прынц.

– Па-першае, трэба быць вельмi цярплiвым, - адказаў Лiс.
– Спачатку ты сядзi вунь там, воддаль ад мяне, на траве. Я буду сачыць за табой краёчкам вока, але ты маўчы. Словы - крынiца непаразуменняў. Але дзень пры днi ты сядай усё блiжэй i блiжэй...

На другi дзень Маленькi прынц зноў прыйшоў пад яблыню.

– Лепей з'яўляйся ў адзiн i той жа час, - параiў Лiс.
– Калi ты прыходзiш, да прыкладу, а чацвёртай папалуднi, то ўжо а трэцяй гадзiне я адчуваю сябе шчаслiвым. I чым блiжэй да азначанага часу, тым я шчаслiвейшы. А чацвёртай гадзiне я ўжо стану хвалявацца i непакоiцца. Я спазнаю кошт шчасця! А як ты будзеш прыходзiць абы-калi, то я нiколi не буду ведаць, з якой хвiлiны мне рыхтаваць сваё сэрца. Трэба трымацца абраду.

– А што такое - абрад?
– спытаў Маленькi прынц.

– Гэта таксама нешта даволi прызабытае, - растлумачыў Лiс.
– Ну, тое, пры дапамозе чаго адзiн дзень робiцца непадобным на другi, адна гадзiна - на другую. Ну вось, напрыклад, у маiх паляўнiчых ёсць такi абрад: у чацвер яны танцуюць з местачковымi дзяўчатамi. I чацвер для мяне - сама шчаслiвы дзень! Я магу прагульвацца аж да самых вiнаграднiкаў. А калi б паляўнiчыя танцавалi абы-калi, усе днi былi б падобныя адзiн на адзiн i я нiколi не ведаў бы спакою.

Так Маленькi прынц прыручыў Лiса. I вось надышоў дзень развiтання.

– Ах!
– уздыхнуў Лiс.
– Я буду плакаць...

– Ты сам вiнаваты, - сказаў Маленькi прынц.
– Я ж не хацеў, каб табе было кепска. Ты сам хацеў, каб я прыручыў цябе...

– Ну вядома ж, - адказаў Лiс.

– Значыць, табе ад гэтага дрэнна!

– Не, - запярэчыў Лiс.
– Узгадай, што я казаў табе пра залатое калоссе...

Ён памаўчаў, потым дадаў:

– Iдзi яшчэ раз глянь на ружы. Ты зразумееш, што твая ружа - адзiная ў свеце. А калi вернешся, каб развiтацца са мною, я раскрыю табе адзiн сакрэт. Гэта будзе мой падарунак табе.

Маленькi прынц пайшоў яшчэ раз глянуць на ружы.

– Вы зусiм не падобны на маю красуню, - сказаў ён ружам.
– Вас нiхто не прыручаў, i вы нiкога не прыручылi. Зараз вы такiя, якiм быў раней мой Лiс. Ён нiчым не адрознiваўся ад сотнi тысяч iншых лiсiц. Але я пасябраваў з iм, i цяпер ён - адзiны ў свеце.

Ружы вельмi збянтэжылiся.

– Вы прыгожыя, але пустыя, - працягваў Маленькi прынц.
– Дзеля вас нельга памерцi. Вядома, звычайнаму прахожаму мая ружа можа здацца падобнай на вас. Але яна адна даражэй мне за вас усiх, таму што яе, а не вас, палiваў я штодня. Яе, а не вас, хаваў пад каўпак. Яе, а не вас, закрываў парасонам. Дзеля яе знiшчаў я вусеняў, толькi двух цi трох пакiнуў, каб вывелiся матылькi. Я слухаў, як яна скардзiлася i выхвалялася, я прыслухоўваўся да яе, нават калi яна змаўкала. Яна - мая!

I Маленькi прынц вярнуўся да Лiса.

– Бывай, - сказаў ён.

– Бывай, - сказаў Лiс.
– Вось мой сакрэт: вiдушчае толькi сэрца. Сама галоўнага вачыма не ўбачыш.

– Сама галоўнага вачыма не ўбачыш, - паўтарыў Маленькi прынц, каб лепш запомнiць.

– Твая ружа такая дарагая табе таму, што ты аддаваў ёй усе свае днi.

– Таму, што я аддаваў ёй усе свае днi...
– паўтарыў Маленькi прынц, каб лепш запомнiць.

– Людзi забылiся пра гэтую iсцiну, - сказаў Лiс.
– Але ты не забывай: ты заўсёды ў адказе за ўсiх, каго прыручыў. Ты ў адказе за сваю ружу...

– Я ў адказе за сваю ружу...
– паўтарыў Маленькi прынц, каб лепш запомнiць.

ХХII

– Добры дзень, - павiтаўся Маленькi прынц.

– Добры дзень, - азваўся стрэлачнiк.

– Што ты тут робiш?
– спытаў Маленькi прынц.

– Сартырую падарожнiкаў, - адказаў стрэлачнiк.
– Адпраўляю iх у цягнiках, аж па тысячы чалавек запар - адзiн цягнiк направа, другi - налева.

I мiма з перуновым грукатам, ад якога задрыжала кабiна стрэлачнiка, увесь у агнях пранёсся хуткi цягнiк.

– Як яны спяшаюцца!
– заўважыў Маленькi прынц.
– Чаго яны шукаюць?

– Нават сам машынiст таго не ведае, - адказаў стрэлачнiк.

I ў другi бок, увесь у агнях, прагрукатаў яшчэ адзiн хуткi цягнiк.

– Яны ўжо вярнулiся?
– зацiкавiўся Маленькi прынц.

– Не, гэта iншыя людзi, - растлумачыў стрэлачнiк.
– Гэта сустрэчны цягнiк.

– Гэтым людзям кепска там, дзе яны былi дагэтуль?

– Там добра, дзе нас няма, - адказаў стрэлачнiк.

I перуном прагрукатаў трэцi хуткi цягнiк.

– Яны гоняцца за першымi падарожнiкамi?
– спытаў Маленькi прынц.

– Ды не, - адказаў стрэлачнiк.
– Яны там спяць цi проста сядзяць ды пазяхаюць. Адны дзецi не адарвуць насоў ад шыбаў.

– Адны дзецi ведаюць, чаго яны шукаюць, - прамовiў Маленькi прынц.
– Яны ўсе свае днi аддаюць палатнянай ляльцы, i яна робiцца iм дарагой-дарагой, i калi яе адбiраюць, яны плачуць...

– Iх шчасце, - сказаў стрэлачнiк.

ХХIII

– Добры дзень, - сказаў Маленькi прынц.

– Добры дзень, - сказаў гандляр.

Гэта быў гандляр удасканаленымi пiлюлямi, якiя спатольваюць смагу. Праглынеш такую пiлюлю - i потым цэлы тыдзень не хочацца пiць.

– Навошта ты прадаеш iх?
– спытаў Маленькi прынц.

– Яны даюць вялiзную эканомiю часу, - растлумачыў гандляр.
– Спецыялiсты падлiчылi, што можна зберагчы пяцьдзесят тры хвiлiны за тыдзень.

– А што рабiць у гэтыя пяцьдзесят тры хвiлiны?

– Што хочаш, тое i рабi...

"Калi б у мяне было пяцьдзесят тры хвiлiны вольнага часу, - падумаў Маленькi прынц, - я б проста павольна-павольна пайшоў бы да крынiчкi..."

ХХIV

Мiнуў тыдзень з таго часу, як я пацярпеў аварыю i, слухаючы пра гандляра пiлюлямi, я дапiў апошнюю кроплю вады.

– Твае ўспамiны - проста цуд, - сказаў я Маленькаму прынцу, - але я яшчэ не адрамантаваў свайго самалёта, а не засталося ўжо нi кроплi вады, i я таксама быў бы шчаслiвы, калi б мог проста пайсцi да крынiцы!

– Мой сябар Лiс...
– пачаў ён.

– Дружок мой, мне ўжо цяпер не да Лiса!

– Чаму?

– Ды таму, што давядзецца памiраць ад смагi...

Ён не зразумеў маiх разважанняў i адказаў:

– Добра, калi ёсць хоць адзiн сябар, нават калi памiраеш ад смагi. Асабiста я вельмi рады, што я сябраваў з Лiсам...

"Ён не разумее ўсёй глыбiнi небяспекi, - падумаў я.
– Яму нiколi не хочацца нi есцi, нi пiць. Яму хапае промня сонца..."

Але ён нiбыта падслухаў мае думкi, паглядзеў на мяне i сказаў: