Вянок

Краю мой родны! Як выкляты Вогам — Столькі ты зносіш нядолі. Хмары, балоты... Над збожэм убогім Вецер гуляе на волі. Поруч раскідалісь родные вёскі. Жалям сцікаюцца грудзі! — Бедные хаткі, таполі, бярозкі, Ўсюды панурые людзі... Шмат што зрабілі іх чорные рукі, Вынясьлі моцные сьпіны; Шмат іх прымусілі выцярпець мукі Пушчы, разлогі, нізіны. Кінь толькі вокам да гэтаго люду — Сцісьнецца сэрце ад болю: Столькі пабачыш ты гора усюды, Столькі нуды без патолі. Песьня цяе, як удовіна сына, Янку, каханьне згубіло: Там дзе панура схілілась каліна, Беднаго хлопца магіла. Ў гутарках-казках аб шчасьці, аб згодзе Сэрцэ навін не пачуе. Сціснуло горэ дыханьне ў народзе, Горэ усюды пануе. Хваляй шырокай разлілось, як морэ, Родны наш край затапіло... Брацьця! Ці зможэм грамадзкае горэ?! Брацьця! Ці хване нам сілы?!

 * * *

Халоднай ноччу я ў шырокім, цёмным полі Каля огнішча лёг і сціхнуў у паўсьне. Агонь усё слабеў... урэшці знік паволі... І ўраз зрабілося вясёла неяк мне!.. Хай, шэры попел, ты агнішчэ ўсё сабою Ў нядоўгі час здалеў, як рызаю, пакрыць,— Я ведаю, што там агонь дрыжыць пад ёю, Я ведаю, што там чырвоны жар гарыць... Хай чэрэда гадзін панурьіХу нудных, шэрых, Як попел, на душу мне клалася ўвесь час, Хаваючы сабой агонь гарачы веры, — Хай не відаць яго... а ўсё-ж ткі ён не згас!

 * * *

Кінь вечны плач свой абстаронцы! Ня ужо жэ цёмнай ноччу тьт Не бачыш, што глядзіцца сонцэ Ў люстэрка—месяц залаты? Не згасла сонцэ! Сонцэ гляне, Усіх падыйме ада сна. Ен, гэты дзень, ешчэ настане,— І ачунее старана! Я пад яе зімовай маскай, — Пад сьнегам,—бачу твар вясны, І вее верш мой дзіўнай казкай, І ясны ён, як зорак сны.

 * * *

Зрэзаюць галіны таполі адну за адной... Без скаргі яны на зямлю чэрадою лажацца, Бо сьмерць іх патрэбна, каб дзерэва новай вясной Магло бы хутчэй развівацца. Таварышы-брацьця! Калі наша родзіна-маць Ў змаганьні з нядоляй патраціць апошніе сілы, — Ці хваце нам духу ў час гэты жыцьцё ёй атдаць, Без скаргі ляечы ў магілы?!

 * * *

Рушымся, брацьця, хутчэй Ў бой з жыцьцём пакідаючы жах; Крыкі пулслівых людзей Не стрымаюць хай бітвы размах... Проці цячэньня вады Зможэ толькі жывое паплыць, Хвалі-ж рэкі заўсягды Тое цягнуць, што скончыло жыць.

 * * *

Нашых дзедоў душылі абшары лясоў, Не давалі ім жыці праўдзівым жыцьцём, І яны тые пушчы звадзілі агнём, Іх кругом падпаліўшы з далёкіх канцоў. І пылалі па нашаму краю лясы, Покуль сонцэ здалело ўсё ў ім асьвяціць; І сьвятлей і прасторней тады стала жыць, А на попелі буйна ўзрасьлі каласы. 3 гэтых дзедоў суворых прыклад нам бы ўзяць, — Не хіліцца з бяды, не пужацца агня, Бо мы толькі тады дачэкаемо дня, Калі нас не здалее змаганьне злякаць.

 * * *

Ўстань, навальніца, мкні нанова, Ўзвый вецер з ёю за адно! У віхру уляціць палова, Пакіне чыстае зярно. Удар, цыклон, удар на морэ, Цалуй яго у глухое дно, Ўсыілясьні ваду — і пэрлаў горы На берэг выкіне яно.

 * * *

Не блішчыць у час змерканьня і ў глыбокай цемні ночы  Дыямант каштоўны, Але белым днём красою нам чаруе, вабіць вочы  Блеск яго цудоўны. Бо калі на гэты камень упадзець праменьня сонца,  Ураз ён блісьне дзіуна І вясёлкавые іскры разсыпаць пачне бязконца  Ярка, пераліўна. Так здаецца у змроку ночы цёмным і народ мой родны,  Бедны і нешчасны; Але, як устане сонцэ, ўраз прачнецца дух народны,  І засьвеціць ясна!

 * * *

Напілося сонцэ са крыніц сцюдзёных, Усьцягнуло у вышу з іх ваду як пар; І ўзляцеўшы шпарка па праменьнях тонкіх Пар зрабіўся сьлічнай чэрадою хмар. Удаль яны памкнулі і лятуць пад імі Нівы ды балоты, поле, бор, лука. Але што там блішчэ? Ці ня ты, сястрыца, Ці ня ты ліешся срэбная рэка. Загрымелі ў хмарах гулка прывітаньня І далёка буйны вецер іх разнёс. Рынуліся хмары да рэкі радзімай І зьліліся з ёю ліўнем кропель-сьлёз.

* * *

Ой, чаму я стаў паэтам Ў нашай беднай старане? Грудзі ныюць, цела вяне, А спачыць ня можна мне: Думкі з розуму ліюцца, Пачуцьцё з душы бяжыць... Мо за імі кроў палыне І тады ўжо досі жыць!

 * * *

Даўно ўжо целам я хварэю,  І хвор душой, — І толькі на цябе надзея,  Край родны мой! У родным краю ёсць крыніца  Жывой вады. Там толькі я змагу пазбыцца  Сваей нуды. Калі-ж у ім умру—загіну,—  Не жалюсь я! Ня будзеш цяжкая ты сыну  Свайму, земля. Там хоць у гліне, хоць у брудзе,  Там пад зямлёй, Найдуць мае слабые грудзі  Сабе спакой.

 * * *

Калі зваліў дужы Гэркал у пыл Антэя, Як вецер валіць поўны калос да ральлі,— Удыхнула моц у грудзі сына мацер Гэя, І вось, цьвярды як дуб, ешчэ чым перш сільнее Ён напружыўшыся, падняўся ўраз з зямлі. Паломаны жыцьцём, чэкаючы магілы, Радзімая земля, прынікнуў я к табе, І бодрасць ты ўліла ў слабеючые жыльт, Зварушыла маей душы дрэмаўшай сілы, І мейсца ў ёй с тых пор віма ўжо больш жальбе.

 * * *

Бледны, хілы ўсё-ж люблю я Твой і мудры і кіпучы верш, Анакрэон! Ён у жылах кроў хвалюе, Ў ім жыцьцё струёю плешчэ, вее хмелем ён. Верш такі, — як дар прыроды — Вінаграднае, густое, цёмнае віно: Дні ідуць, праходзяць годы, — Але ўсё крапчэй, хмяльнее робіцца яно.

 * * *

…passe sans laisser meme

Son ombre sur le mur

V. Hugo

Жывеш ня вечна, чэлавек, — Перажыві-ж у момэнт век! Каб хвалювалося жыцьцё, Каб болып разгону ў ім было, Каб цераз край душы чуцьцё Не раз, не два пайшло! Жыві і цэльнасьці шукай, Аб шыраце духоўнай дбай. І ў напружэньні паўнаты Свайго шырокаго жыцьця Бяз болю, ціха зойдзеш ты Ў краіну забыцьця.