Китап (роман)

Лйл болдырга йгереп чыкты. Илдар машинага утырып лгермгн иде ле. Ул хатынын креп елмайды. Лйл бармакларын елмаюлы иренен тидереп алды да ирен кул болгады. Илдар аа карап кз кысты м кабинага кереп утырды. Машина кузгалып китте.

3

– Мин сезг хезмт итрг зер, – дигн ягымлы тавыш ишетелде машина кнфиен кереп утыру белн. – Кая юнлбез?

– Эшк.

Илдар машинаны мондый гадтлрен кнегеп беткн иде инде, артык мият бирмде. Ул йорт турында уйлады. м болдырга чыгып кул болгап калган хатыны турында. ле аерылышуларына мизгел д тмде, ул инде сагынып та лгерде. Сагыну кчле иде. йдн ераклашкан саен, йргене ниндидер бер кылы ныграк суырылган тсле тоелды. Кире борыласы, эшк барудан берр сбп табып баш тартасы иде. Мондый гамл ахмаклык икнен белс д, ул бген беренче тапкыр йдн китрг телмде. Беренче тапкыр ул чынлап, зелеп сагынды. Сагыну кчле иде. Тик ул бер нрсне ген ачыклый алмады. Лйлне сагынуы идеме, лл йнеме? Икесен д… Икесен д сагыну иде бу… рхлд, Илдар шулай уйлады, зен шуа ышандырырга тырышты…

Илдар трзг карап бара башлады. Ирт иде ле, кояш офык читенд ген тора, авада тнге салкынлык таралып лгермгн иде, урамда кеше заты кренмде. Хер, Уфаны бу бистсенд ялелрне бик кплп очратырмын дим. Бу – йокы районы. Кешелр ирт белн эшк чыгып китлр д монда кичен ген кайталар. йд калучылар булса, алар урам буенда селкенеп йрми. йлренд бтен нрс чен д шартлар тудырылган, йлренд алар омахтагы шикелле яшилр. Кеше-флн кренмде. урамнар… Кз явын алырлык якты нурлар белн балкып торган йортлар да, ул йортларны йлндереп алган коймалар да искиткеч дрдге снгать срен ти иде, алар тередер, сулыш алалардыр, тир-юньдге хуш ислрне тоялардыр, талгын гына агылган тылсымлы моны ишетлрдер шикелле иде. Хтта автомобиль юлы да анлыдыр, син юл буйлап бармыйсыдыр, урыныда гына торасыдыр, юл сине каядыр йздереп барадыр сыман тоела иде. Соклангыч матурлык монда ммсен д анлы итеп крст, аны бар йберлрг карата ирексездн келд хрмт уяна, син аларны зе д абайламастан ярата башлыйсы. Илдар ирексездн рхт елмаеп куйды. Бу дньяны ул ярата иде. рнрссен аерым-аерым м барысын берьюлы. зе яшгн дньяга сю йрт шултиклем рхт иде.

Агыйдел кперен чыгып Зорге урамына якынлашуга, хркт арта тште. Юлда автомобильлр д, тротуардан атлаган кешелр д ешайды. Монда бтен нрс зг иде. Бу инде алар яшгн бист тгел, бу шрне зген кер. м ике-ч катлы шхси йортлар бтенлй юк, алар урынында егермешр катлы хкмт йлре иде. мма алар да Илдарны келенд уянган ярату хисен срелдер алмады. Бу йортлар злренч матур иде. Алар да иртнге кояш нурында трле тслрг кереп балкый, алар да ирг злренч ягымлы нур сиб. Моннан бернич кн элек кен Илдар белн Лйл д шушы йортларны берсенд яшилр иде. Илдар злрене шушы йортларда гомер иткн чагын кз алдына китерерг тырышты. Унтугызынчы катта урнашкан ч блмле фатир иде ул… Гапк каршы, шуннан артык берни д килеп чыкмады. Хтерли алмады. Бтен уайлыклары булган яа йлрен кич ген кченеп килслр д, Илдар фатирдагы тормышны нечклеклрен оныткан иде. мма ул бер нрсне яхшы бел, бу фатирлардагы тормыш ич т зарланырлык тгел, гомумн, алар бхетле илд, бхетле шрд яшилр, м алар белгн бтен кеше д зен бхетле итеп тоя иде.

– Эх!..

Илдарны ккргеннн ургылып чыккан шушы кангатьлек авазыннан якты мо яралды, м ул мо, бар тир-юньне дртле дулкынга кмеп, бтен салонга ягырады. Ир аны лззтлнеп, бтен кзнклрене рхт земберлвен тоеп тылады. з келеннн яралган мо ич! лбтт, Илдар леге моны автомобиль синтезаторыннан таралуын яхшы бел иде. Аны кел кичерешлрен тоеп торган автомобиль шул халтен туры килердй музыка уйната. Лкин бу зе к соклангыч тгелмени!

Бераздан ен м хатынын юксыну белн бйле баягы уайсызлыкны эзе д калмады. Ул зен бхетле итеп сизде. Шатлык очкыннары уйнатып торган кзлре белн трзг бакты. Бхетле шрне якты урамына. Урамда кешелр бик кп тгел иде. Дресрге, нрс турындадыр сабыр гына гплшеп килгн ике ирдн башка бер д кренмде. Ирлрне икесе д кырык яшьлр тирсенд булып, икесе д костюм-галстуктан иде. Хтта киемнрене тегелеше д бертрле сыман тоелды. Алар бары тик тслре белн ген аерылалар, бдр когырт ччлесе ак клмге стеннн крнсурак тстге пинжк кигн, ирн ччлрен кыска итеп алдырганында кара згр пинжк иде. Болар, крсе, якындагы берр урында эшлче инженерлардыр, йлре якын булгач, эшк д ялп кен йрилрдер. Илдар елмаеп куйды. Саф авалы якты урамнардан я атлауны да з рхтлеклре бар. Кинт аны елмаюы бер мизгелг катып калды. Кзлренд гаплн галмте пйда булды. Илдар башын селкеп, керфеклрен емелдтеп алды да трзг ныграк сыенды. Кзлре аны алдамый иде бугай. Крнсу пинжк кигн ир юкка чыккан иде. Лкин моны булуы ммкин тгел. Урамнан атлап барган иреннн адм баласы берничек т эзсез-нисез юкка чыга алмый. лл кзен ген крендеме со? Автомобиль леге кренешне узып киткн иде инде. Илдар артына борылып-борылып карады. Мгаен, кзен ген кренгндер, н ич, берг атлап барган иптше берни булмагандай юлын двам ит. Яныдагы кеше кинт юкка чыкса, алай тыныч кала алмас иде. Димк, кзг ген кренгн. Илдар зене серлеге турында уйлап елмаеп куйды. Тулысынча сау-сламт кеше булса да, кайчагында аны белн мондый кыска вакытлы гап кренешлр булгалаштыра иде. Докторлар да артык мият бирми, крсе, бик зарарлы нрс тгел. з уйларыннан зе юанып, ул якты ягымлылык белн ягыраган музыкага колак салды. лл нинди илаи мо! анны иркли торган…

Беркадр вакыттан музыка талгын гына згр тште, м Илдарны уйлары эш урынына кчте. Ул бген башкарырга тиешле кичектергесез эшлрен барлады, м тизрк офиска барып, аларны тормышка ашыру телге уянды.

Ул Фннр академиясене лкн гыйльми хезмткре иде. Рсми телд шулай атала, асылда алар блект нибары дрт кен кеше: блек мдире профессор Рамил хмтов, озын буйлы, таза гдле, иллег итеп килче ир, аны урынбасары Илдус м бтен нрсг д лгер торган кечкен буйлы ябык кыз Зифа. лбтт, килеп-китеп хезмттшлек итче, теге яки бу мсьлд фикер алышучы, киш бирче галимнр аз тгел, мма нигезд тп эшне шушы дрт алып бара, трле триблр ткрлр, исп-хисаплар ясыйлар, кнозын берг кайнашсалар да, бер-берсене хлен белешерг д вакыт табалмаган чаклары да бик еш була.

ле алар ясалма кан эшкрт белн мшгуль иделр. Бу кеше организмын телс нинди халтт д кислород белн тэмин итче кан булырга тиеш. гр барысы да уышлы килеп чыга икн, кеше, су астында да зен иркен хис итеп, зе телгн кадр сяхт кыла алачак. лбтт, барысы да яхшы булачагына аларны ышанычы зур иде…

– Без билгелнгн урынга килеп иттек, – дигн ягымлы тавыш ишетелде. – Сезне крстмлрне ктм…

Илдар уйга бирелгн иде, леге тавышны каян килен башта аламыйчарак торды. Аннан со елмаеп куйды.

– Рхмт! – диде ул, аппаратуралар панелен сыйпап. – Рхмт сиа… лег беркая да китмибез. з урыныа барып ял итрсе…

м урамга чыкты. Автомобиль ниндидер якты нур белн балкып алды да акрын гына стоянкага юнлде. Илдар аны артыннан бертын карап торды. м Академияг илтче эскалаторга басты.

4

Бген д эш тыгыз иде. Кил белн, барысы да бер-ике авыз сз ген алыштылар да триб ткрерг зерлн башладылар.

Перфторуглеродларны, икенче трле йткнд, барлык углерод бйлнешлре фтор ионнары белн тулыландырылган углеводородларны, кеше организмындагы бернинди матд белн д бйлнешк кермве моннан бернич гасыр элек к билгеле булган. Бу – кешене аерым бер органын киркле матд, йтик кислород белн тиешле дрд тэмин итг юл ача. Бгенге трибне нигезенд шушы гади кренеш ята иде.

Лкин профессорны исп-хисаплары бик т зенчлекле була, м ул алар белн артык уртаклашып бармый иде. Блект эшлгн галимнрне рберсе мсьлне зен кагылган лешен ген яхшы бел, ул шуны зур тгллек белн башкарырга тиеш. Гомумкартинаны бары тик профессор зе ген кзаллый ала. м тиешле нтине д фкать ул гына чыгара. Бу, лбтт, галимнрне эчен пошырмый калмый, мма фн дньясыны тртибе шулай: кем башлангычында эшлисе, шуны мерен трг тиешсе. гр буйсынырга телмисе икн, з эшене булдыр. Рамил хмтович белн эшл – зе бер бхет. Ул итди галим. Яхшы кеше. Бу ике сыйфатны бер галимд сирк очратасы. Илдар зен бик зур химикка исплми, мслн. Монда ул очраклы кеше. з башлангычында ниндидер яа ачышлар ясарга телге д, ммкинлеге д юк. Кайчагында ул зене ник монда эшлп йрен аптырап та куя. Лкин нишлисе, кайда да булса хезмт тгрг кирк. Фннр академиясе – начар урын тгел… Кыскасы, хллрне леге торышы Илдарны артык борчымый иде. Ул зене вазифасыннан да, хезмттшлреннн д, эш хакыннан да кангать. Шуа да рнрсне итди итеп, бернинди ялгышларга да урын калдырмаслык итеп башкарырга тырышты. Барысы да аны хленд иделр бугай, бер д игътибарын читк юнлтмде.

Бары тик тш иткч кен, алар, эшлрен читк алып куеп, башларын ктрделр м шунда гына бер-берсен кргн сыман булдылар.

– Ничек со яа йортта? – дип, мыек астыннан елмайды Илдус. – Рхтме?

– Соклангыч! – Илдар да елмайды. – йтеп бетермле тгел…

– сезг кадр анда кем яшгнен белсеме со?

– Юк. кем яшгн?

– Профессор Гаскров. Хатыны белн.

– Нрс?!

– Илдус! – Рамил хмтовичны тавышында шелт ягырады. – Телс нрс сйлп, кешене кефен ибрм. Тиздн син д шундый ук йортларны берсен урнашачаксы.

– профессор Гаскров кем ул?

Илдус аны шуны да белмвен авыз ерды. Рамил хмтович итди иде.

– Бик талантлы бер галим бар иде, – диде ул, – мма согы вакытларда кренми башлады. Аны акылын уйган икн дип сйлилр. Хатынын да, зен д психик авырулар хастахансен салганнар.

– йортын сиа бирделр, – дип чеметеп алды Илдус. – Шп бит!

– Илдус! – Бу юлы профессорны тавышы кискен ягырады. – итте!

– Чынлап та шулаймыни? – Илдар профессорга карады. – Без аны йортында яшибезме?

– йе. – Рамил хмтовичны тавышы тыныч иде. – Сез аны йортында яшисез. Лкин йорт инде сезне психологик хлегезг, сезне хасиятлрг яраклаштырылган. Ул сезнеке.

– профессор Гаскров… – Илдар тотлыгыбрак калды. – Ул дваланып чыккач… йе, ул дваланып чыккач, безне тагын кчерчклрме?

– Юк. зегез телмисез икн, сезне беркем д беркая да кчермячк.

Илдар елмаеп куйды. мма аны елмаюы Илдуска ошамады.

– Лкин сез зегез к кчрг телячксез, – дип, астыртын елмайды ул. – Син зе кчрг телячксе. Чнки син минем чиратка керде. Ул йорт миа булырга тиеш иде.