Пан Лес

Крыжавалі крумкача

Крыжавалі крумкача за колер чорны дый гадалі: а якая ў яго кроў? — Чорная! — прамовіў кат вучоны. Чорная, нібы яго крыло. Крыжавалі лебедзя за колер белы дый гадалі: а ў яго якая кроў? I забілі цьвік, і кроў пабегла барваю на белае крыло. — Чорная! — ускрыкнуў кат вучоны. — гэткіх д’яблаў з крыжа не зьнімаць! Чорная! Таму што сам ён чорны, а за гэта грэх не крыжаваць.

Тапталі поле валуны

Тапталі поле валуны, па ім качаліся са сьмехам, нібы вялізныя збаны, нібы гіганцкія гарэхі. А ў небе галасіў жаўрук, і ўсім, хто чуў яго хаўтуры, займала дых, займала дух, праймала ад душы да скуры. Быў сіні лён, стаў чорным лён, як д’яблы, валуны рагталі і поле, жаўруковы дом, тапталі, рылі, катавалі.

Бажавоўк

Можна забіць, і спапяліць, і прах пусьціць на вецер, а потым людзям абвясьціць, што ён ня варты сьмецьця. Але нябесныя вятры ягоны прах па сьвеце зьбяруць, як семя ў макатры, жывой вадой асьвенцяць. I ўратаваны, зь неба Дух зноў сыдзе чалавекам, зноў будзе жыць сярод падлюг ды іх марыянетак. Ён бажавоўкам праслыве, прыблудным патарочам, ніхто яго не праміне, ня плюнуць каб у вочы. Плююць. Свае і ганакі, са сьмехам, без прынукі, і Духу гэныя пляўкі страшней за яд гадзюкі. Ды зганьбаваны сотні раз, зьнявечаны натоўпам, Ён прыйдзе ў самы горшы час сваім адвечным тропам да тых, хто выплюнуў душу, хто ў паднябесных храмах блюзьнерствам замяніў імшу, а Сьвятароў на Хамаў.

Маналёг Язэпа Драздовіча

Вяльможны лес. Дубы-машэкі прыспалі рэха даўніх дзён, а ў нэтрах Велесавы рэкі зьбіраюць ручаёвы звон. Стыхія сьпіць, і толькі зрэдку дзевяцісотгадовы зубр, яцьвяжскае загубы сьведка, рыкае ў дзевяць срэбных труб. Жалобны рэквіем зубрыны на мой народ наводзіць сум… I каб ня ўмерці — ручаіны жабруюць па лясох расу, бы я сьцяжынаю жабрачай, а думы — пра адвечны шлях — там крыўская Пагоня скача, і німб над ёй, як зорны шлях.

Данута Бічэль-Загнетава

Бязродная песьня паэтава, што птах са сьляпымі вачыма. Данута Бічэль-Загнетава — якая паэтка айчынная! I родам і племенем гожая. Як рэчка — зьмялелы брод, хаваеш ад вока варожага Айчыны сваёй радавод. Зь мінулых крывавых стагодзьдзяў ляціць за табой страла, а час, усім злодзеям злодзей, выскубвае пёры з крыла. Ды пёры твае не радзеюць, і словы ад сэрца твае, як сьлёзы, як зоркі, ірдзеюць, як кроплі расы на траве. Сьлязою, расою і зоркай да Бацькаўшчыны далучы, ральлёю і пожняй колкай аблудных дзяцей лячы. Вось коціцца кола з дубовых лісьцяў і кліча цябе ў Кушляны, там здані паўстаньняў яшчэ не зьвяліся, там мова Мацея ў пашане. Цьвітуць на мурох старажытных зёлкі, лячы імі люд тутэйшы. Баляць Беларусі цярновыя зоркі, паэтам — цярновыя вершы. Вось коціцца кола зь цярновых лісьцяў, каляных, суздром засохлых, ты ўстала, ты ведаеш: трэба выйсьці насустрач сваёй Галгофе.

*** Калі алені адшукаюць вадапой…

Калі алені адшукаюць вадапой, калі мядунцы самых смачных кветак да сівераў зьбярэ пчаліны рой, калі засьцігне паляўнічых ніцы ветах — памрэ лясьнічы. Калі чаляднік выкуе падкову і акрыяе ў горане агонь, як зь небыцьця адроджаная мова, калі адчуе цяжкасьць срэбра скронь — памрэ каваль. Калі прыбой абернецца дакорам за лаштыр, што шыкоўным пледам стаў, калі штоночы будзе сьніцца мора і верныя сябры каля кастра — памрэ рыбак. Калі памрэ ляснічы, калі памрэ каваль, калі памрэ рыбак — памрэ паэт.

Як жыў я бяз солі

Ахвярую Алесю Наўроцкаму

як жыў я бяз солі… сек дровы параніў палец а кроў нішчымная араў поле да сёмага поту і пот нішчымны калі ж ад’язджаў — цалаваў маці а вусны як немаўляці і як жыў я бяз солі? Хацеў бы паплакаць ды вочы ня мелі волі.

Чорная гадзюка, белая зьмяя

З народнага

Белая гадзюка — белая каса, чорная гадзюка — чорная раса. Белая гадзюка, як дзіцёнак сьпіць, чорная гадзюка хоча укусіць. Белую гадзюку зельлем напаю, чорную гадзюку варам абалью. Белую гадзюку на чырвоны кут, чорную гадзюку на ганебны слуп. Белая гадзюка — мой бялюткі дзень, чорная — загіне за свой чорны цень. Зь белаю гадзюкай буду баляваць, а па чорнай зьмейцы тайна гараваць. Чорная гадзюка, твая сьмерць ня я, цябе загубіла белая зьмяя.

Як я прадаў сябе агню

Днём і ўночы сьветліцца мой дом. Мы з агнём на роўных размаўляем. Не… Вучуся размаўляць з агнём. Вусны ў вусны. Апякаюся, бывае. Часта заглядаюць у вакно людзі, а начамі д’яблы, толькі ў хату не ідзе ніхто, хаця ёсьць здраньцьвелыя ад зябы. Ён і сон, і хлеб мой, і вада. Ды аднойчы д’яблы скажуць людзям, быццам я агню сябе прадаў… Я аддаў сябе! Хіба ж за гэта судзяць?

Пошасныя

Гэтыя людзі дыхаюць цяжэй, чым валуны, адна зямля ведае, як ім цяжка. Іх мільёны, цэлы народ — і ўсе яны блізьняты, і толькі выбраныя зь іх ведаюць паталёгію хваробы свайго народа, і толькі яны адныя ня могуць звыкнуцца зь ёю, ім дыхаецца цяжэй, чым каму, таму хрыпяць іх грудзі, і душыць жахлівы кашаль, і разам зь сьлінаю яны выхаркваюць кроў, наўмысна выхаркваюць на вуліцах горада, у крамах і на сваіх працоўных мейсцах, у сваёй сям’і і на чужых людзях, бо ў гэтай крыві крыецца іх хвароба, бо ў гэтай крыві выратаваньне іх народа. Сябры спачуваюць ім, употайкі выплёўваючы сваё харкавіньне, абывацелі гідзяцца і ўцякаюць, як ад пошасных, але ўсё адно, калі ідзеш па горадзе, усё часьцей і часьцей сустракаеш людзей, якія душацца крывавым кашлем. I я не магу так болей жыць, я задыхаюся, я паміраю, сеначы ў мяне кроў хлынула ротам на мае рукапісы, на маіх дзяцей, цяпер і яны пошасныя…

Вяпрук

Вяпрук пад шатамі дубоў вадзіў зьнясіленых сяброў, на паляўнічых не зважаў, яго стралялі — ён ляжаў, галодным быў — карэньне рыў і думаў: голад паўбяды, былі і горшыя гады, пустыя, быццам жалуды. Вяпрук пад шатамі дубоў, галодны, думаў пра любоў, пра тое, што усё жыцьцё ён чуў адно — сяброў ныцьцё: маўляў, паганы гэты лес, савіны ды вужыны спрэс. I каб ня няў яго народ, ён ікламі ўгрызаўся ў лёд, запэўніваў, што жалуды у іхнім лесе не бяды, што недародкі ёсьць паўсюль, калі ж не каштавалі куль — ідзіце ў свой прывідны лес, там сьцежкі паляўнічых спрэс, а я сьцяжынаю вужоў пайду на голас мудрых соў, галодны, думаў пра любоў, пайду, знайду зялёны Дуб сярод лядзяных, сьнежных гурб ды ікламі ўгрызуся ў лёд і зьненавіджу свой народ.