Пан Лес

Сабака

Сабака ў горы пасівеў, нікому ў вочы не глядзеў, на'т спачуваньня не шукаў, бо меў адмеціну: шакал. I ўсё ж, абпалены таўром, ён вартаваў забраны дом, забраны двор, забраны сад, магілы продкаў ля прысад, бо ўлезе брудная сьвіньня, клады разрые сярод дня, каб потым рохкаць і крычаць: «А продкі вашыя маўчаць?! А можа, мову адняло? Яе ж у вас і не было…» Ён вартаваў гаротны дом, ды ўжо ня быў гаспадаром, адно, была яго — душа, нібы дзяржаўная мяжа паміж чужынцамі ды ім, сабакам, да шаленства злым, а сьвіньні рохкалі наўкол, лычамі разрывалі дол і крылі матамі князёў, што так глыбока пад зямлёй іх прах хаваюць плывуны ад Бога, чорта, сатаны… Бо дзе той Бог, калі сьвіньня, нібы карыта, сярод дня труну цягае па кладах ды топча капытамі прах. А ўночы прывіды плылі, яны жылі, яны былі. I ўночы жудасна хтось выў — Алесь Гарун сабакам быў.

Прачытаўшы верш Пімена Панчанкі «Разьвітаньне»

Родны мой Пімен Панчанка, Вы сказалі: настала зьмярканьне? Вы сказалі на маці мачыха? Бо настала Вам разьвітаньне? Зь яе словам — ужо ня родным, зь яе сонцам — ужо халодным, зь яе людам — спрадвек галодным, нават Богу й таму няўгодным… Адыходзіце ці зракаецеся? Ці сухімі сьлязамі каецеся? Пад крыжамі Сафіі Полацкай бюракрат за Вас не памоліцца, а памоліцца за Вас мачыха, за сыночка свайго, за Панчанку, і ў галовах запаліць сьвечачку. Можа, ўзімачку, а можа, ўлецечку Скрозь расстаньне і скрозь зьмярканьне на агеньчык паэт прыстане, скажа: родны мой Пімен Панчанка, я Вам верыў, ды вера страчана. I ў галовах патушыць сьвечачку, можа, ўзімачку, а можа, ўлецечку пад крыжамі Сафіі Полацкай Ён за Белую Русь памоліцца, за наступнікаў і за прадзедаў, ён памоліцца так, як дадзена, як вучылі Купала з Коласам — крэўным словам, родным голасам. Вы жывымі сьлязамі заплачаце, за паэтам народ убачыце скрозь расстаньне і скрозь зьмярканьне, Вам за сьмерць сваю прыкра стане, бо пад небам Сафіі Полацкай на народных паэтаў моляцца.

Маналёг «Тутэйшага»

Ахвярую Максіму Танку

Люцыян, уяві, ты адзін, ты застаўся адзін на славяншчыне, і нікога няма, паглядзі, і нікога з Купалавай спадчыны, і забралі жанчыну тваю, віна налілі ёй атрутнага, загадалі: адпі за сям’ю, а да дна — за радзіму акрутную, і сканала жанчына твая, і памерла радзіна апошняя, і паглохлі зязюлі ў гаях, а ў нябёсы ўсмакталіся коршакі, захлынуўся крывёю Пярун, зразумеўшы ў запозьненым плачы, як сваёю крывёю Гарун і ягоную кроў прадбачыў, і зьліліся ў адну раку і атрута, і кроў, і сьлёзы, і на выспу, як на руку, селі коршакі, як залозы. А ў тваім, Люцыян, Дняпры, што жывіў спакон веку гоні, тры русалкі, славянкі тры янычаравых мыюць коней, а ў тваім, Люцыян, Сажы на грудзёх з камянём пудовым твой паэт апошні ляжыць, бы ў труне — у Сажы лядовым. Ты адзін, ты адзін, ты адзін, ты застаўся адзін на славяншчыне, і Радзіма твая, паглядзі, — русакосая янычаршчына, а калісьці ты гаварыў, а калісьці ты нават кляўся: не патухне Зьніч на Гары! Ён патух. Ты яму пакайся за ягоны пакутны прах, за Радзіму сваю нявінную, янычары яе ў палях крумкачам ды ваўкам пакінулі, ты пакайся за свой спакой, што зубамі ня грыз вяроўку, бо здушыўся і ты на ёй, ад жывёльнага поту мокры, Кайся, кайся за свой жывот, не забудзься і пра Купалаў, бо цяпер ты адзін — народ, быццам храм на шляху вандалаў. ДЫ ПАКУЛЬ ТЫ ЯШЧЭ ЖЫВЕШ, ЗАПАЛІ ПРАД КУПАЛАМ СЬВЕЧКУ, ПРАЧЫТАЙ I СПАЛІ МОЙ ВЕРШ, А ВАНДАЛАМ СКАЖЫ: Я ВЕЧНЫ

Урода мая, уродачка

Не хавай не хавай ня жахайся за сьпіною крылаў прывыкай прывыкай да ўродства мая ўродачка а ідзі ў луг луг луг там зялёныя астравы астравы астравы белыя журавы журавы журавы а ідзі ў поле поле поле там чорныя груганы груганы груганы а ўсё лепей яны не задзяўбуць не абплююць не абалгуць ідзі ідзі ідзі а навучаць лётаць лётаць лётаць ідзі ідзі ідзі а людзей пабачыш зь нябёсаў нябёсаў нябёсаў а скубанеш пёрачка не баліць баліць баліць а кінеш ім залаценькае ценькае ценькае а залюбуюцца табою замілуюцца а паўзьбягаюць на горкі горкі горкі а паўзьлазяць на стрэхі стрэхі стрэхі а з горак пакоцяцца пакоцяцца галоўка закружыцца а са стрэхаў скокнуць скокнуць ножкі вывіхнуць а ты паплач паплач паплач над бяскрыдлымі а ты прысядзь прысядзь прысядзь не на іх двары а ты прысядзь прысядзь прысядзь на зялёныя астравы там з вачэй сьлёзы выцеруць з сэрца стрэмкі выцягнуць белыя журавы журавы журавы.

Ружа

Маё жыцьцё — гняздо з калючых руж. Не Беларусь, маё жыцьцё — Радзіма. О Божа-мазахіст — і я, бы вуж, дзяру зь сябрамі скуру каля Рыма. Ты ведаеш па імені усіх, Ты ж сам прызнаў: было спачатку слова, і мне м а ё ты вымавіў услых і не габрэйскай, а тутэйшай мовай. I ружу ружай ты назваў і даў, я да крыві скалоў дзіцячы рукі, ня Ты, я сам крыві сваёй жадаў — Твой вучань — вымаўляў з табою гукі радзіннай кветкі, цёплай, быццам кроў Айца, і Сына, і Сьвятога Духа. О Божа — мазахіст уласных слоў, глядзі мне ў вочы — там любоў і скруха.

*** Журавы сьпяваюць паланэз…

Журавы сьпяваюць паланэз і іх не шкада над беднай Беларусьсю я паэт прыгоннае паэзіі і такім да сьмерці застануся журавам ня трэба ў зорнае жніво з поўняй на гарбу ляцець на паншчыну колькі б нас пасьля Купалы ні жыло — плюнеш — не паэты — самазваншчына.

*** Я зжэр бы свой народ…

Я зжэр бы свой народ, бы зерне ў недарод, і, як віном, сваёй крывёй запіў бы. На Захад ды на Ўсход жыве чужы народ — скарміў бы іх арлам свае ваніты, вярнуўся б да Зямлі, бы ядам да зьмяі, вярнуўся б да адзінае жанчыны, прамовіў бы: каб нам ня біць паклон арлам — Айчыне трэба новыя мужчыны! Таму і зжэр народ, бы зерне ў недарод, бо згаладаўся я бяз долі й волі. Растаў Харонаў лёд, пярэйдзем Сьцікс уброд, зачнем, Айчына, сына ў чыстым полі.

Вам, на ложку зямным

I калі на радзіме я зьбяру ўсіх сьляпых каля сініх вачэй, каля сініх вазёраў, запрашу іх за стол, як законны жаніх ды на кут пасаджу сваё гора, а на твар і на сьмех напушчу весялосьць і на вусны — усьмешку, як вестку, запытаю гасьцей: ці відушчы хто ёсьць, каб падняў першы тост за нявесту. Каля сініх вачэй, каля сініх вазёр той, хто помніў мяне з маладосьці, калі цноту ўначы забіраў я у зор, падаў зь неба, ламаў юны косьці, той, хто помніў мяне, скажа тост, той, хто самы сьляпы ды відушчы. Стане ціхім мой хвэст, як пагост каля сініх вазёраў у пушчы, бы ў зялёным бурштыне застынуць зьвяры у лістоце. Бы ў сінім бурштыне не ў сьвяточнай кашулі, а у змроку вярыг я зьнявечанай зоркай застыну. А зямныя нявесты, калі засынаюць мужы, страшным шлюбам пабраныя з ноччу, з-пад падушак пасажных дастаюць нажы, сьпячым выкалюць сінія вочы. А я ў змроку вярыг веру любай сваёй і стальнога пяра не хаваю, як законны жаніх, боскай шлюбнай зарой сам лязом ёй пад сэрца пыраю. Вам, на ложку зямным, не спасьцігнуць мой кайф — вы з крываваю зоркай ня спалі — разгадайце ж наколку на босых нагах у Ісуса Хрыста: «ОНИ ВСТАЛИ!»

*** Я п'ю адзін чырвонае віно…

Я п’ю адзін чырвонае віно і вам налью, а мне крыві наліце, сваёй крыві — чужой не падманіце, я п’ю адзін, я кроў ня піў даўно.

*** У кніжцы маёй безыменнай…

У кніжцы маёй безыменнай, над вершам маім безназоўным, на белай як сьнег паперы сузор’е ўзышло з трох зорак — трынаццатым знакам «Сэрца». Ды я з той пары самотны, начамі сачу за небам — у пыле нямых сузор’яў там з лукам Стралец блукае.

Песьня пра жану

Ахвярую Юрыю Кузьняцову

У расейцаў шаблі касыя, у расейцаў вочы Батыя, конскія хвасты за плячыма, потная кабыла — Айчына. Не патрап пад шаблі касыя, не павер у вочы Батыя, не сядлай жарэбай кабылы — прывядзе да цёмнай магілы. А ў мяне ж свая ёсьць магіла, а мяне ж яна палюбіла, палюбіла сынам і мужам, як жану, я біў яе гужам, а я біў-пытаўся: ці мала да мяне з чужынцамі спала? «Спала з маскалём, спала зь ляхам, ды была пасьцельлю мне плаха, спала з тваім бацькам — ліцьвінам, а цяпер з табой — маім сынам, паглядзіся ў рэчкі лясныя, хіба ж маеш вочы Батыя, хіба ж конскі хвост за плячыма, паглядзі — з кім спала Айчына, а ў расейцаў шаблі касыя, а ў расейцаў вочы Батыя, конскія хвасты за плячыма, потная кабыла — Айчына. Не патрап пад шаблі касыя, не павер у вочы Батыя, не сядлай жарэбай кабылы — прывязе да цёмнай магілы, а ў цябе ж свая ёсьць магіла, а цябе ж яна палюбіла, палюбіла сынам і мужам, як жану, ты біў яе гужам, а ты біў-пытаўся: ці мала да цябе з чужынцамі спала. Спала з маскалём, спала зь ляхам, ды была пасьцельлю мне плаха, спала з тваім бацькам — ліцьвінам, а цяпер з табой — з маім сынам, паглядзі у рэчкі лясныя, — хіба ж маеш вочы Батыя, хіба ж конскі хвост за плячыма, паглядзі — з кім спала Айчына».

Эй, ювелір

Эй, ювелір! У кулю пералі маё пяро! Я кроў здабуду — не люблю атрамант, сем зьнічак налічу — сваю душу прастрэлю уначы, нібы пэргамэнт. Я не баюся ўласнае крыві — я стрэлю не ў душу, я стрэлю ў рану. Эй, ювелір! Пергамэнт не парві, вазьмі яго ў бярозавую раму і падпішы маёй крывёй: «Душа».